نزدیک به شروع سال تحصیلی جدید، دغدغه والدین نسبت به یکی از همراهان جداییناپذیر دانشآموزان یعنی تلفن همراه، بیش از گذشته شده است. تابستانِ تماموقت با گوشیهای هوشمند، حالا نگرانیِ بزرگی برای مادران و پدرانی شده که میترسند فرزندانشان با ذهنی درگیرِ فضای مجازی پشت نیمکتهای مدرسه بنشینند. این روزها تکنولوژی به شدت در زندگی روزمره ما نفوذ کرده و بخش جداییناپذیری از لحظات زندگی را رقم میزند اما این همراه همیشگی گاه دردسرهایی نیز در پی دارد. از میان انواع تکنولوژیهای موجود، وسایل ارتباطی بیشترین سهم را در زندگی ما دارند که نمیتوان از اثرات مثبت آن چشم پوشی کرد اما در اغلب موارد جذابیتهای انواع وسایل ارتباطی و اپلیکیشنهای مختلف که روز به روز بر تعداد آنها افزوده میشود، بدون هیچ حد و مرزی استفاده میشوند و اثرات منفی آن بیش از فوایدش خودنمایی میکند. در این گزارش، نگاهی داریم به دغدغههای والدین در آستانه سال تحصیلی جدید و چالشهای تلفن همراه در مدارس.
این روزها تکنولوژی به شدت در زندگی روزمره ما نفوذ کرده و بخش جداییناپذیری از لحظات زندگی را رقم میزند اما این همراه همیشگی گاه دردسرهایی نیز در پی دارد.
از میان انواع تکنولوژیهای موجود، وسایل ارتباطی بیشترین سهم را در زندگی ما دارند که نمیتوان از اثرات مثبت آن چشم پوشی کرد اما در اغلب موارد جذابیتهای انواع وسایل ارتباطی و اپلیکیشنهای مختلف که روز به روز بر تعداد آنها افزوده میشود، بدون هیچ حد و مرزی استفاده میشوند و اثرات منفی آن بیش از فوایدش خودنمایی میکند.
"تلفن همراه" وسیلهای ارتباطی که قریب به دو دهه است که همراه لحظات زندگی ما انسانهای عصر تکنولوژی شده، در ابتدای ورودش به سبب ابتدایی بودن فقط جنبه برقراری تماس تلفنی را داشت که در زمان خود بسیار ارزشمند و مفید بود اما حالا به خاطر جذابیتهای بسیاری که روی گوشیهای همراه برای سنین مختلف وجود دارد، در موارد بسیاری و برای برخی سنین به ویژه کودکان و نوجوانان، وسیلهای دردسرساز شده است.
تلفن همراه، همراهی نامطمئن برای فرزندان
با وجودی این عمر کوتاه، تأثیرات فرهنگی تلفن همراه بر مناسبات فردی و اجتماعی آن قدر برجسته و قابل اعتناست که برای جامعهشناسان، روانشناسان و محققان، عرصههای پژوهشی تازهای فراهم آورده است. تلفن همراه، عنوان چهارمین صفحه نمایشگر، پس از سینما، تلویزیون و کامپیوتر، و هفتمین رسانه جمعی پس از چاپ، ضبط صوت، سینما، رادیو، تلویزیون و اینترنت را به خود اختصاص داده است.
برخلاف استفادههای مثبتی که تلفن همراه میتواند داشته باشد اما بحث استفاده از آن در مدارس و کلاسهای درس کمی متفاوتتر است چرا که تأثیرپذیری دانشآموزان در این محیطها افزایش پیدا میکند. در آستانه شروع سال تحصیلی، بسیاری از والدین از این نگراناند که فرزندانشان که تمام تابستان را با گوشی همراه سپری کردهاند، حالا چگونه میتوانند از این وابستگی خارج شوند و تمرکز خود را به کلاس درس بازگردانند.
یکی از مادران در این باره میگوید: «پسرم تمام تابستان را با گوشی بود، از صبح تا شب بازی و شبکههای اجتماعی. حالا که مدرسه نزدیک شده، واقعاً نمیدانم چطور باید این عادت را از او بگیرم. هر بار حرفش را میزنم، میگوید آخرین روزهای تعطیلات است!»
مادر دیگری با نگرانی بیشتری درباره فرزند نوجوانش صحبت میکند: «دخترم تازه میخواهد برود متوسطه اول. تابستان که تمام شد، انگار نه انگار که مدرسهای در کار است. هر چه میگویم گوشی را بگذارد کنار، فایده ندارد. نگرانم وقتی مدرسه شروع شود، نتواند از پس دروسش بربیاید و باز هم به گوشی پناه ببرد.»
یک پدر هم با گلایه از این وضعیت میگوید: «ما خودمان مقصریم که در تابستان نظارت کافی نداشتیم. فکر میکردیم تعطیلات است و بچه حق دارد استراحت کند، اما حالا میبینیم که این استراحت تبدیل به اعتیاد به فضای مجازی شده. نمیدانم برای شروع مدرسه چطور باید مدیریتش کنم تا هم درسش لطمه نبیند و هم با ما درگیر نشود.»
نکته قابل توجه این است که بسیاری از والدین از تأثیر مخرب تلفن همراه بر روابط خانوادگی نیز گلایه دارند. یکی از مادران با ناراحتی میگوید: «قبلاً سر سفره غذا کنار هم مینشستیم و حرف میزدیم. الان هر کدام گوشی در دست داریم و سفرهمان ساکت شده. نگرانم این فاصلهای که تابستان بین ما افتاده، در سال تحصیلی جدید هم ادامه پیدا کند و فرزندم از ما دورتر شود.»
ورود تلفن همراه به کلاس درس ممنوع!
مدیر یکی از مدارس دخترانه بیان کرد: تا کنون با دانشآموزان زیادی در خصوص استفاده از وسایل غیر آموزشی و تلفن همراه برخورد کردیم چرا که این گونه وسایل بحرانهای اخلاقی، فرهنگی و اجتماعی را به دنبال دارد هر چند که این موضوع در بسیاری از اماکن و کشورها عادی تلقی میشود و دلیل آن مبنی بر فرهنگسازی صحیح است.
دانشآموزان نباید در مدرسه از تلفن همراه استفاده کنند و در صورت همراه داشتن باید به مدیر مدرسه تحویل دهند. در آییننامه اجرایی مدارس نیز آمده است که استفاده از هر وسیلهای که باعث اختلال در امر آموزش شود در مدارس ممنوع است.
از نظر آموزشی و تربیتی ورود موبایل به کلاس درس به ویژه موبایلهایی که قابلیتهای بالایی دارند، مانع یادگیری میشود بنابراین با ورود آن به کلاس درس مخالف هستیم و اغلب مخاطبان ما یعنی معلمان، خانوادهها و اکثر دانشآموزان قانونمند مخالف ورود موبایل به کلاس درس هستند.
ورود موبایل به مدارس تنها به سود تاجران این عرصه است که آموزش و پرورش و محیطهای فرهنگی بازار بزرگی برای آنها محسوب میشود چرا که اقتضای محیط آموزشی فضایی فرهنگی را طلب میکند.
دوری از محیطهای اجتماعی، روی دیگر تلفنهای همراه
تلفن همراه، کارکردهای گوناگونی داشته و در هر بخش از آنها دو روی مثبت و منفی دیده میشود. تأثیرات مثبت تلفن همراه بر همگان مشهود است. این تأثیرات مثبت میتواند در راستای تمام تأثیرات مثبتی باشد که هر فنآوری نوینی در زندگی امروزه داراست، تأثیراتی از قبیل تسهیل ارتباطات، کاهش موانع زمانی و مکانی در ارتباط، گسترش شبکه اطلاعرسانی و امکان همیشه در دسترس بودن و تبادل سریع اطلاعات.
به طور جزئی، از دیگر تأثیرات مثبت تلفن همراه، امکان استفاده از اینترنت در هر زمان و دسترسی به هرگونه اطلاعات در هر مکانی است.
علاوه بر این تلفن همراه بستر مناسبی را برای سیستمهای اطلاعرسانی جمعی فراهم میکند. شرکتهای معتبر کشور، از قبیل مخابرات، اداره برق، صدا و سیما، و سایر رسانهها برای تبلیغات یا فرهنگسازی تخصصی خود میتوانند با سیستم اطلاعرسانی جمعی از طریق پیامهای کوتاه، به تمام مشترکین ارتباط برقرار کنند ولی در جریان این رشد و توزیعها خواه ناخواه عوامل دیگری نیز دخیل میشود.
افزایش تولید وسایل نوین ارتباطی و سهولت دسترسی بیشتر گروههای کثیری از افراد جامعه با سنین مختلف در این دنیای مجازی به حدی رواج پیدا کرده است که داشتن تلفن همراه یک کودک ۲ ساله نیز عادی تلقی میشود.
با وجود بررسی برخی ابعاد مثبت و منفی تلفن همراه که امروزه فضای مجازی هم جزیی جدانشدنی از آن محسوب میشود، باید همه ما به ویژه خانوادههای دانشآموزان، که فرزندانشان در سنین حساس نوجوانی و اوایل جوانی هستند بیش از پیش خطرات این وسیله را دریابند، چراکه اغلب فضاهای مجازی و گوشیهای هوشمند دوری قشر نوجوان و جوان را از زندگی در محیطهای اجتماعی درپی دارد که میتواند برای زندگی و آینده آنها خطرآفرین باشد